Gezellig met de familie op (of naar…) de bank?

Maken banken in hun kredietbeleid onderscheid tussen familiebedrijven en overige bedrijven?

Drs. A.W.M. (Fons) Huijgens
Bankier zonder Bank

Inleiding
De benaming “familiebedrijf” wekt bij velen positieve associaties op. Familie, betrokken, gepassioneerd, stabiel, focus op continuïteit, en ga zo maar door. Los van de vraag of de classificaties werkelijk opgeld doen is het de vraag of de positieve associatie van de term familiebedrijf ook leidt tot een gemakkelijker toegang tot bankkrediet. Om dat te beoordelen wordt in dit artikel achtereenvolgens beschreven:

  • welke kenmerken zijn specifiek zijn voor familiebedrijven?
  • welke criteria hanteren banken in hun kredietbeoordeling?

Vervolgens toets ik de kenmerken van het familiebedrijf aan de beoordelingsnormen van banken. Zo krijgt u antwoord op de vraag: wat is de invloed van de specifieke kenmerken van het familiebedrijf op de bancaire beoordeling?

Wat zijn de specifieke kenmerken van het familiebedrijf?
Zonder specifieke definitie heeft ieder voor zich een idee van “wat een familiebedrijf” is. Vaak is er sprake van het samenwerken en/of opvolgen van twee (of meer) generaties. Aan een familiebedrijf worden diverse (gedrags-) kenmerken toegekend, zoals:

  1. Persoonlijke betrokkenheid
    Het familiebedrijf zit als het ware “in de genen” van de familieleden. Men is vergroeid met de onderneming. Bij uitstek de garantie voor een 52*7*24 mentaliteit.
  2. Passie
    De betrokkenheid uit zich vaak in een grenzeloze drive bij de ondernemingsleiding.
  3. Hiërarchie
    Daar waar in een bedrijf de oprichter en second generation samenwerken is de rol en positie van de oprichter bijna onaantastbaar. De visionair wordt soms blind gevolgd. Pas als deze (bewust) terug treedt ontstaat de ruimte voor verandering, creativiteit en vooruitgang.
  4. Vermogensstructuur
    Hoewel verschillende onderzoeken verschillende uitkomsten geven bestaat de indruk dat familiebedrijven vaak goed gekapitaliseerd zijn: relatief veel eigen vermogen en relatief weinig (bank-) financiering.
  5. Het grote belang van samenwerking en relaties
    Familiebedrijven creëren veelal goede voorwaarden voor langdurige relaties. Zowel met medewerkers als leveranciers als klanten. Continuïteit in relaties is een familiaal kenmerk bij uitstek.
  6. Emotie versus professionaliteit
    De ratio wordt op cruciale beslissingsmomenten overstemd door de emotie. Een overstemming die soms tot onverwachte beslissingen leidt.

De vraag is: In hoeverre zijn deze kenmerken van invloed op de beoordeling door een bank?

Welke criteria hanteren banken in hun kredietbeoordeling?
Een bank heeft een aantal criteria waaraan ze elke kredietaanvraag toetst om te beoordelen of de onderneming het gevraagde krediet kan verkrijgen. Zonder uitputtend te zijn noem ik relevante criteria:

  1. Branche
    Banken volgen sectoren en branches voortdurend en passen hun kredietbeleid aan aan de actuele ontwikkelingen.
  2. Markt
    Het krachtenspel in een (deel)markt is mede bepalend voor de succeskans in betreffende markt. Ben je groot, klein, zit je in een niche. Kan je het prijsgevecht aan, of juist het kwaliteitsgevecht in de sector?
  3. Levensfase markt en bedrijf
    De risicobeoordeling van een starter in een nieuwe markt wijkt beduidend af van het risico van een reeds 20 jaar gevestigd bedrijf in een stabiele markt als de food
  4. Kwantitatieve analyse
    Cijfers uit het verleden vormen geen garantie voor de toekomst…Maar, ze vormen wel de basis voor de bancaire beoordeling.
  5. Terugbetalingscapaciteit
    Hoe goed de resultaten in het verleden ook zijn geweest: de vraag is of de oude resultaten voldoende zijn om de toekomstige verplichtingen uit hoofde van de kredietverstrekking te kunnen opbrengen. Voor iemand die geen bankier is lijkt deze redenering onnavolgbaar. Maar het is wel het toetsingscriterium!
  6. Zekerheden
    Bankiers kennen een beperkte dekkingswaarde toe aan de zekerheden (hypotheek, verpanding voorraad, debiteuren, etc.). Daardoor ontstaat vaak een rekenkundig dekkingstekort (de waarde van de dekking is geringer dan de omvang van het krediet). Dit vormt een belemmerende factor bij de toekenning van het krediet.
  7. Persoonlijke betrokkenheid
    In aanvulling op de zakelijke zekerheden worden persoonlijke zekerheden verlangd in de vorm van bijvoorbeeld een privé borgstelling en/of een solvabiliteitsgarantie. Wanneer een ondernemer deze privé betrokkenheid niet wenst te geven beschouwt de bank dat als indicator dat de ondernemer “alle risico’s bij de bank wil leggen”.
  8. Creditrating
    Cruciaal in het bankbeoordelingsproces is de rating die aan een bedrijf wordt toegekend. Deze wordt vastgesteld in een “black box”, waarin branche gegevens, klantgegevens en de jaarrekeningen van het bedrijf worden geanalyseerd. De analyse is gebaseerd op statistische tabellen en leidt tot een krediet technisch “rapportcijfer”.

Wat blijkt nu: het feit of er sprake is van al dan niet een familiebedrijf, heeft geen invloed op de bancaire beoordeling. Branche, markt, levensfase, cijferanalyse, terugbetalingscapaciteit, zekerheden en creditrating worden niet beïnvloed. Resteert betrokkenheid. Hoe groot de persoonlijke betrokkenheid ook is, deze compenseert niet een onvoldoende score op de overige criteria. Kortom: ondanks het wellicht sympathieke karakter van een familiebedrijf leidt het feit dat een onderneming een familiebedrijf is op zich niet tot een grotere kans op kredietverstrekking door een bank. Een bank redeneert vanuit risico en rendement. Voldoet een kredietaanvrager aan die criteria, dan wordt men als kredietwaardig beoordeeld, ongeacht het al dan niet familiale karakter van de onderneming.

Print Friendly

Navigatie